Double Dividend

De voedselrellen in 2008 in verschillende ontwikkelingslanden zoals Haïti, Somalië en Indonesië, maakten duidelijk dat de voedselschaarste diep ingrijpt op het dagelijks leven van mensen. De rellen waren het gevolg van enorme prijsexplosies van met name rijst, graan en suiker. Zo steeg de prijs van een ton rijst in 2008 bijvoorbeeld een factor 5 ten opzichte van 2004. Eind 2010 ontstonden opnieuw stevige prijsstijgingen die tot opstanden leidden in Algerije, Tunesië, Egypte die zich uitbreidden naar Libië en Syrië. De volatiliteit stijgt de afgelopen jaren, na een relatief rustige periode sinds 1990. In de jaren 70 was de volatiliteit echter vele malen hoger. Volgens Special rapporteur voor het (universele) recht op voedsel (ingesteld na de crisis in 2008) leiden de voedselspeculaties tot hogere prijs voor de man en vrouw in de straat. Dit is schrijnend in ontwikkelingslanden, waar mensen die voedselprijzen zich niet kunnen veroorloven.

Regulier vraag en aanbod (inclusief termijncontracten) zorgen ervoor dat voedselprijzen stijgen op lange termijn, door onderliggende –stabiele- factoren zoals productiecapaciteit en consumptie. De consumptie stijgt door de groei van de wereldbevolking en het welvaartsniveau (meer proteïnen). Destabiliserende factoren zijn toenemende mislukte oogsten door klimaatverandering, uitputting van zoetwaterbronnen en import en exportheffingen of zelfs gehele exportstops in Rusland als gevolg van mislukte oogsten die werden veroorzaakt door de aanhoudende droogte. De voedselsector stelt dat het gaat om veranderende vraag en aanbod en niet om financiële beleggers, de VN en NGO’s stellen dat speculanten wel degelijk een prijsopwerkend effect hebben. Dit was ook het betoog van de Zembla documentaire die de VARA uitzond op 23 december j.l. Het is altijd fijn om te zien dat ieder zijn eigen belang propageert maar wat is nu waar?

De geschiedenis leert dat beleggers die een bovenmatige belangstelling aan de dag leggen een bubbel creëren. De prijs wordt –al of niet met opzet- op kunstmatige wijze opgevoerd. Soms wordt zelf schaarste gecreëerd door producten niet op de markt te brengen. Het prijsopdrijvend effect wordt veroorzaakt door een ‘self fulfilling prophecy’ die er vanuit gaat dat partijen bereid zijn om een hogere prijs te betalen en daarom wordt een hogere prijs geboden. Dit hebben we eerder gezien in de internet- en de huizenbubbel. De omvang van beleggingen in grondstoffen zijn de afgelopen vijf jaar zeer sterk gestegen, wat zich duidelijk niet verhoudt met de stijging in consumptie. Met als gevolg prijsstijgingen van rijst van 320 procent tussen januari 2007 en juni 2008, graan steeg met 240 procent, maïs met 218 procent. Hier wordt een bubbel gecreëerd. En met stijgende prijzen voor de armen in het verschiet. Niet aan mee doen dus, die beleggingen in voedselcontracten. Maar hoe kun je als verantwoorde belegger dan wel inspelen op stijgende behoefte aan voedsel? Juist, door te beleggen in de productie van voedsel in het plaats het voedsel. Vanuit een maatschappelijk perspectief kan de belegger zich richten op plaatsen waar een tekort is: Zuid-Azië en Sub-Saharan Afrika.

En daarbij is het juist heel belangrijk dat dit op een duurzame wijze gebeurt. Niet op de grootschalige wijze zoals we die sinds de jaren 50 hebben ontwikkeld: landbouwmachines die veel olie gebruiken en werkgelegenheid uitschakelen, chemische kunststoffen op basis van fosfaten die natuur onherstelbaar vervuilen en lineair gebruik van water en andere natuurlijke hulpbronnen zodat ze worden uitgeput.

Hoe dan wel? Door bijvoorbeeld te beleggen in kleinschalige organische landbouw in ontwikkelingslanden. Rendeert dit dan? Een voorbeeld: opbrengsten van biologische landbouwprojecten in Afrika namen gemiddeld toe met 79%. Projecten in Tanzania en Malawi zorgen voor een jaarlijks toename van USD 500 aan inkomsten voor huishoudens. Professionele beleggers hebben inmiddels toegang tot beleggingsfondsen vanaf EUR 250.000. Dit is (nog) niet weggelegd voor kleine particuliere beleggers maar wel voor stichtingen en vermogende particulieren. Double Dividend arrangeert oplossingen zodat deze partijen gezamenlijk op een verantwoorde wijze in voedselschaarste kunnen beleggen.